Plaskaart voor peuters: het gratis registratieschema

Een plaskaart is een vel waarop je twee dagen lang bijhoudt wanneer je kind drinkt en wanneer het moet plassen of poepen. Na die twee dagen zie je het patroon: hoeveel tijd er bij jouw kind tussen drinken en moeten zit. Daaronder staat het registratieschema dat je gratis kunt printen, met dezelfde kolommen als de kaarten in de Zindelijkheidsbox.

Waarom je eerst kijkt en pas daarna beloont

De meeste ouders beginnen met belonen. Dat is begrijpelijk en het is een stap te vroeg. Je kunt een kind pas belonen voor het aangeven dat het moet, als je zelf weet wanneer het moet — anders zet je het op vaste tijden op het potje en wacht je af. Dat werkt bij het ene kind toevallig wel en bij het andere maandenlang niet.

Het punt van deze methode is precies andersom: het kind geeft het aan, jij schrijft het op. Het registratieschema is daar het gereedschap voor. Je legt niets op, je leert lezen wat er al gebeurt.

Hoe je het schema invult

1. Print het vel hieronder. Eén vel per dag, twee dagen lang.
2. Noteer bij elk drinkmoment het tijdstip. Probeer je kind de beker in één keer leeg te laten drinken. Zo weet je precies hoeveel er in ging, en hoe lang het daarna duurt voordat je kind moet — dat verband is waar je naar op zoek bent.
3. Ging je kind op het potje of de wc? Schrijf het tijdstip op en zet een streepje bij plas of poep, in de groene kolom als het gelukt is en in de rode als het een ongelukje was.
4. Gebeurde er niets? Ook dat is informatie. Zet een streepje bij niets.
5. Gebruik de notitiekolom voor wat je zag vlak voordat het kwam: stil worden, wiebelen, wegkruipen, in de broek grijpen.

Vul het in op het moment zelf, niet ’s avonds uit je hoofd. Je zoekt kwartieren, geen dagdelen.

Het registratieschema om te printen

Hieronder staat het vel. Gebruik de printknop van je browser (Ctrl+P of Cmd+P); alleen het schema komt op papier, de uitleg eromheen niet.

Wat je na twee dagen ziet

Leg de twee vellen naast elkaar en tel terug vanaf elke geslaagde plas. Bij de meeste peuters zit er een vrij vaste tijd tussen drinken en moeten, en die tijd is per kind verschillend. Zodra je die kent, weet je wanneer het zin heeft om te vragen en wanneer je je kind met rust kunt laten.

Let ook op de notitiekolom. Het signaal dat je opschreef — even stil worden, met de benen wiebelen, achter de bank kruipen — is meestal hetzelfde signaal dat je kind straks zelf leert benoemen. Dat herkennen is de kern van zindelijk worden.

En dan: belonen in de juiste volgorde

Als je weet wanneer je kind moet, kun je gaan belonen. Daarbij gaat het vaak mis op één punt: mensen pakken één kaart met een vast aantal vakjes en blijven die gebruiken.

In de Zindelijkheidsbox zitten daarom vier maten stickerkaarten: 3, 5, 7 en 9 vakjes, in die volgorde. Met drie vakjes haalt je kind snel het eerste cadeautje en ziet het dat het werkt. Daarna wordt de beloning stap voor stap zeldzamer, zodat het kunnen belangrijker wordt dan het krijgen — en je aan het eind kunt stoppen zonder breuk.

Dat is ook de reden dat er van de beloningskaarten geen gratis printversie is: één kaart met een vast aantal vakjes bevriest de beloning precies waar hij zou moeten afbouwen. Je kind raakt gewend aan een cadeautje om de drie keer en de opbouw stokt. Het registratieschema kun je los gebruiken, een beloningskaart niet.

Wil je zien hoe die opbouw werkt? Lees verder over het beloningssysteem met stickerkaarten.

Veelgestelde vragen

Hoe lang moet ik het schema bijhouden?

Twee dagen is genoeg om het patroon te zien. Langer mag, maar voegt zelden iets toe: na twee dagen weet je hoeveel tijd er tussen drinken en moeten zit.

Moet ik mijn kind op vaste tijden op het potje zetten?

Nee. Dat is precies wat dit schema wil voorkomen. Je gebruikt het om te leren wanneer jouw kind moet, niet om een schema aan je kind op te leggen. Het doel is dat je kind het zelf aangeeft.

Mijn kind plast wel op de wc maar poept alleen in de broek. Zie ik dat hierin terug?

Ja, en dat is een van de nuttigste dingen die het schema laat zien. Poepen loopt vaak weken achter op plassen. In de poepkolom zie je of er een vast moment op de dag is, wat helpt om rustig te blijven wachten in plaats van te duwen.

Kan ik het schema ook gebruiken zonder de Zindelijkheidsbox?

Ja. Het is bewust bruikbaar op zichzelf: je hebt er alleen een printer en twee dagen voor nodig. Wat je daarna met die kennis doet, is waar de box over gaat.

Vanaf welke leeftijd heeft dit zin?

Zodra je kind een paar uur droog blijft en merkt dat het moet. Bij de meeste kinderen is dat ergens tussen twee en drie jaar, maar leeftijd zegt minder dan de signalen. Twijfel je of er iets medisch speelt, bijvoorbeeld bij pijn of langdurig ophouden van ontlasting, overleg dan met het consultatiebureau of de huisarts.